5 Vragen aan … de Douane

17 september 2019

1 Wat gebeurt er bij de Douane als er wijzigingen van bestaande of nieuwe trade controls en sancties inwerking treden?

Bij wijzigingen van bestaande of bij nieuwe trade controls en sancties vindt direct een beoordeling plaats welke gevolgen deze hebben, of zouden kunnen hebben, voor de handhaving door de douane. Wanneer aanpassingen in de handhaving noodzakelijk zijn, worden alle relevante partijen binnen de douane-organisatie daarvan op de hoogte gebracht. Denk daarbij aan, bijvoorbeeld, de risicoanalyse afdeling, de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU) en team POSS (Precursoren, Strategische goederen en Sanctiewetgeving), maar ook de processen waarin douaneaangiften behandeld en/of fysieke controles van goederen verricht worden.Bij grote wijzigingen plaatst de douane daarover een bericht op www.douane.nl. Als beleidsverantwoordelijk ministerie is het ministerie van Buitenlandse Zaken primair verantwoordelijk voor het verzorgen van handhavingscommunicatie, respectievelijk voorlichting aan bedrijven. Zie ook: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen

2 Hoe bekend zijn Nederlandse bedrijven eigenlijk met (de toepasselijke) trade controls en sancties?

De ervaring is dat de kennis bij veel bedrijven op een aanvaardbaar niveau ligt. Wel is het zo dat vooral bij handelsbedrijven/logistiek dienstverleners en/of kleinere ondernemingen men vaak minder goede kennis heeft van de wet- en regelgeving op het gebied van strategische goederen en sancties.Als een onderneming niet zeker is of een vergunning nodig is of dat hun product(en) al dan niet als strategische goederen moeten worden aangemerkt kan men bijlage I van de dual-use verordening raadplegen. In deze bijlage staan alle vergunningplichtige dual-use goederen vermeld. Daarnaast is er de zogenaamde lijst van militaire goederen, waarop alle vergunningplichtige militaire goederen vermeld staan. Aan de hand van de hiervoor genoemde goederenlijsten kan worden nagegaan of de uitvoer of doorvoer van goederen vergunningplichtig is. Het is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van het bedrijf om de goederen juist in te delen. Wanneer een onderneming niet zeker is of de specificaties van een bepaald product overeenkomen met de omschrijvingen op de genoemde goederenlijsten bestaat de mogelijkheid bij de CDIU een indelingsverzoek in te dienen. Het is hierbij noodzakelijk de technische specificaties van de goederen te overleggen.

Vergunningen
Indien een onderneming van plan is vergunningplichtige goederen uit te voeren maar een indicatie wil hebben of een vergunning zou worden afgegeven, bijvoorbeeld voordat commerciële besprekingen worden gevoerd of een contract wordt afgesloten, kan een zogeheten sondage verzoek worden ingediend. Het kan immers kostbaar of tijdrovend zijn om een contract af te sluiten, en het zou jammer zijn als dan vervolgens blijkt dat de vergunning geweigerd wordt. Het antwoord op een sondage is een indicatie van de Nederlandse exportcontrole-autoriteiten of onder de huidige omstandigheden een aanvraag voor een uitvoervergunning van de in de sondage opgegeven goederen aan de opgegeven eindgebruiker positief of negatief zou worden beoordeeld. Uiteraard wordt de uiteindelijke vergunningaanvraag beoordeeld op het moment van de aanvraag en blijft de reactie op een sondage aanvraag een momentopname. Een sondage verzoek kan worden ingediend bij de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer (CDIU).

3 Wat gebeurt er als er toch overtredingen worden geconstateerd?

Het eerdergenoemde team POSS is belast met, onder meer, de afhandeling van overtredingen op het gebied van strategische goederen en sancties. Dit team neemt in deze gevallen contact op met de officier van justitie bij het Functioneel Parket (FP). In overleg met deze officier van justitie wordt besloten wat de vervolgstappen moeten zijn. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat volstaan wordt met een (schriftelijke) waarschuwing maar het besluit kan ook zijn dat een proces-verbaal moet worden opgemaakt. Ook kunnen goederen inbeslaggenomen worden. Indien een proces-verbaal wordt opgemaakt, wordt dit vervolgens ingestuurd naar het FP. Een vervolgbeslissing ligt bij het FP. Het FP kan bijvoorbeeld besluiten de zaak alsnog met een waarschuwing af te doen, maar kan ook besluiten tot het opleggen van een transactie of om over te gaan tot vervolging, waarna een rechtszitting volgt. Overtredingen van het Besluit strategische goederen of van de Sanctiewetgeving worden aangemerkt als economische delicten. De maximumstraf is een gevangenisstraf van 6 jaar of een geldboete van €830.000. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om het wederrechtelijk genoten voordeel te ontnemen.

4 Wanneer kan er een Catch All of een Ad-hoc vergunningplicht opgelegd worden?

De beslissing tot het opleggen van een Catch All of een ad-hoc vergunningplicht is niet aan de douane; de gevallen waarin dit van toepassing is, vormen uiteraard wel onderdeel van de handhaving door de douane.Het ministerie van Buitenlandse Zaken, meer specifiek de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, beslist in welke gevallen een Catch All of een ad-hoc vergunningplicht opgelegd wordt. Zie ook: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/exportcontrole-strategische-goederen/vraag-en-antwoord/heb-ik-een-vergunning-nodig-voor-export-van-goederen-voor-tweeerlei-gebruik-dual-useCatch-All:
Naast de uitvoer van goederen vermeld in bijlage I van de dual-use verordening, kan ook de uitvoer van andere goederen onder een vergunningplicht worden gebracht door middel van een Catch-all beschikking. Die kan worden opgelegd als zich omstandigheden voordoen zoals bepaald in artikel 4 van de dual-use verordening (EU Verordening 428/2009).Van deze bevoegdheid kan gebruik worden gemaakt indien:- Er aanwijzingen bestaan dat de betrokken goederen bestemd zijn of kunnen zijn voor projecten van massavernietigingswapens of overbrengingsmiddelen daarvoor;

  • Deze goederen gebruikt kunnen worden voor “militair eindgebruik” en op het kopende land of land van bestemming door de Raad van de Europese Unie, de Veiligheidsraad van de VN of de OVSE een bindend wapenembargo is afgekondigd;
  • De betrokken goederen bestemd zijn of kunnen zijn om gebruikt te worden als onderdelen van militaire goederen die op de EU-lijst van militaire goederen lijst voorkomen en die ten onrechte zonder vergunning zijn uitgevoerd.

In zo’n geval ontvangt de exporteur een individuele beschikking met deze mededeling. Als de exporteur er kennis van draagt dat de betrokken, in principe niet vergunningplichtige goederen die hij wenst uit te voeren geheel of gedeeltelijk bestemd zijn voor één van de bovengenoemde doeleinden, dient hij dit mede te delen aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit ministerie besluit dan of het nodig is dat voor de betrokken uitvoer een vergunning wordt vereist.

Aangezien het opleggen van een catch-all beschikking inbreuk kan maken op de rechtszekerheid, wordt zeer zorgvuldig en terughoudend omgegaan met de bevoegdheid om in individuele gevallen een vergunningplicht op te leggen.

Ad-hoc vergunningplicht:
Voor doorvoerzendingen van militaire goederen die zijn uitgezonderd van de vergunningplicht bij doorvoer, geldt in sommige gevallen een meldplicht. Die meldplicht kan ook informatie genereren die ertoe leidt dat een van de vergunningplicht uitgezonderde zending op ad-hoc basis alsnog onder vergunningplicht wordt gebracht. Van de mogelijkheid om een ad-hoc vergunningplicht op te leggen wordt gebruik gemaakt als er aanwijzingen bestaan dat een zending militaire goederen niet al onder de effectieve controle van het land van herkomst staat, of als een zending tijdens de doorvoer over Nederlands grondgebied een andere dan bij de afgifte van een uitvoervergunning beoogde bestemming lijkt te krijgen.

5 Waar zou de Douane onze leden nog op willen attenderen?

Er bevinden zich nogal wat brandhaarden, met name de gebieden waarvoor sancties zijn opgelegd, op het wereldtoneel. Bij het zaken doen, exporteren van goederen en leveren van bepaalde diensten, in de richting van deze brandhaarden is het aan te bevelen zich steeds vooraf goed te informeren of er nieuwe of aanvullende verplichtingen, of verbodsbepalingen, gelden met betrekking tot de betreffende goederen en/of diensten.De regelgeving met betrekking tot strategische goederen (militaire goederen en goederen voor tweeërlei gebruik) is al niet eenvoudig; maar wees er ook van bewust dat sanctiebepalingen zelfs verschillen per land, en per situatie.Er zijn veel formaliteiten waar aan voldaan moet worden, zowel bij een vergunningaanvraag als het doen van een douaneaangifte. Het is dan ook aan te bevelen gebruik te maken van de informatievoorziening die er is, onder meer, via de rijksoverheid site en Douane.nl.In dit verband is het dan ook goed om te attenderen op de exportcontrole seminars die juist ten behoeve van het bedrijfsleven twee keer per jaar door het ministerie van Buitenlandse Zaken georganiseerd worden, en waar ook douanemedewerkers van zowel de CDIU als team POSS medewerking aan verlenen om de bedrijven zo goed mogelijk te informeren.