Anthony Agotha, Diplomatiek Adviseur van de Eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans, over het EU-klimaatbeleid

1.Welke instrumenten uit het Fit-for-55 pakket zijn het meest belangrijk bij het behalen van de ambitie om de netto-uitstoot van broeikasgassen in 2030 met ten minste 55 procent te verminderen ten opzichte van 1990?

Er is niet één instrument dat de oplossing biedt, het gaat om een samenspel van instrumenten. Het ‘Fit-for-55’ pakket dat de ambitieuze doelstellingen van de ‘Green Deal’ omzet in beleid is precies dat; een alomvattend pakket. Alle elementen hangen met elkaar samen: de aanscherping en uitbreiding van het emissiehandelssysteem (ETS) die de marktprikkels geeft, de aanscherping van nationale emissiedoelen (ESR), de vergroting van onze natuurlijke koolstofopname capaciteit in de bossen (LULUCF), het sneller toewerken naar meer uitstootvrije auto’s en alternatieve brandstoffen, de vergroting van het aandeel hernieuwbaar energie (zon, wind), de energiebelasting die een werkelijke reflectie is van de kosten van fossiele brandstoffen en een ‘Carbon Border Adjustment Mechanism’ dat ervoor moet zorgen dat uitstoot zich niet simpelweg naar het buitenland verplaatst (de zogenaamde ‘carbon leakage’). En tegelijkertijd stellen we een Sociaal Klimaatfonds voor om kwetsbare huishoudens te helpen de overstap te maken naar bijvoorbeeld eigen zonnepanelen of betere isolatie voor een lagere energierekening. Want deze transitie zal sociaal zijn, of zij zal niet zijn.

2. Nederlandse bedrijven zijn vaak internationaal actief. In hoeverre staan handel en klimaat op gespannen voet met elkaar en welke rol kunnen bedrijven spelen bij het behalen van de doelstellingen zoals geformuleerd in het Fit-for-55 pakket?

We zitten in een nieuwe industriële revolutie, alles verandert voor iedereen. Demografische, economische en geopolitieke verschuivingen komen daar nog bovenop. En burgers eisen klimaatactie van hun overheden. Handel in traditionele zin loopt op tegen de nieuwe eisen van burgers, zoals transparantie, democratie, en hogere duurzaamheidsvoorwaarden. Om handel te kunnen blijven drijven, moeten we onze handelsafspraken met de rest van de wereld anders inrichten. Dat zie je ook weerspiegeld in bovengenoemde ‘Carbon Border Adjustment Mechanism’, maar ook in het ‘social corporate governance’ voorstel (dat toe zal zien op maatschappelijk verantwoord ondernemen) en het ‘ontbossings’ voorstel (om de EU-bijdrage aan ontbossing door import te minimaliseren) die we dit najaar zullen presenteren. In al onze internationale gesprekken is het duidelijk dat de Europese Green Deal het mondiale debat heeft veranderd, zowel wat betreft regeringen alsook markten. En als de markt de duurzaamheidstransitie verder internaliseert en beseft dat je in de toekomst enkel voor langere termijn winstgevend kan zijn door duurzaam te produceren in een circulaire economie, dan zal de transitie adembenemend snel gaan.

3. ICC zet zich in voor eerlijke concurrentie en een goed klimaat voor internationaal zakendoen. In hoeverre bevordert het Fit-for-55 pakket het internationaal gelijke speelveld?

Uiteraard, alleen eerlijke concurrentie op een hoger niveau. Eerlijke concurrentie en een goed internationaal klimaat voor zakendoen is en blijft belangrijk. De EU vaart wel bij internationale handel en zal dat blijven doen. Echter, als we vaststellen dat de klimaat- en biodiversiteitscrises existentieel zijn, en als we onze economie vergroenen, dan kan dat niet anders dan gevolgen hebben voor ons externe EU optreden, inclusief onze internationale handel. Natuurlijk zullen we dat blijven doen binnen de context van de WTO. Maar, als je doel is dat landen kunnen blijven concurreren en handel drijven, bewijs je hen geen dienst om allerlei uitzonderingen te verschaffen. Het is in hun én ons belang dat zoveel mogelijk landen zo snel als mogelijk een duurzame transitie doormaken.

4. U maakt onderdeel uit van het team van Eurocommissaris Frans Timmermans, waar het verduurzamen van de economie centraal staat. Wat is in uw ogen het meest aansprekende voorbeeld van een sector dat het roer heeft omgegooid?

Ik meen dat de energiesector een goed voorbeeld is van een snelle evolutie. Hernieuwbare energie neemt een enorme vlucht, en je ziet de prijzen van zon- en windenergie met rasse schreden dalen; in sommige gevallen zijn ze zelfs significant goedkoper dan fossiele brandstoffen. Als we tien jaar geleden al begonnen waren met de groene transitie, hadden we het probleem van de huidige hoge energieprijzen en energieafhankelijkheid kunnen voorkomen.

Iets soortgelijks geldt ook voor de auto-industrie. Daar waar enkele jaren geleden men uit die sector met de allernieuwste zuinige verbrandingsmotor pronkte, let wel: een concept van bijna 150 jaar oud, horen we nu steeds meer van de grote autobedrijven: ‘we gaan vol voor elektrisch’.

5. Eind oktober vindt COP26 plaats. Wanneer is deze conferentie in uw ogen geslaagd?

Het jongste IPCC rapport laat zien dat de situatie nog erger is dan we hadden gedacht.

In Glasgow hebben landen dan ook een verantwoordelijkheid om hun klimaatambitie zo op te schroeven dat de ambitieuze afspraken vijf jaar geleden in Parijs gestand kunnen worden gedaan.

Het gat tussen de huidige beloften en hetgeen nodig is, is echter nog steeds te groot. Daarnaast zullen we ook de kwetsbare landen moeten helpen zich aan te passen aan de klimaatverandering. Vijf jaar geleden beloofden de ontwikkelde landen per jaar 100 miljard dollar per jaar op tafel te leggen. De EU neemt een groot deel voor haar rekening, en heeft recentelijk bij monde van President Von Der Leyen beloofd zelfs nog meer te doen. Wij roepen de Amerikanen op ook hun deel te doen, want tijdens de afgelopen vier jaren zijn ze ver achtergebleven. En President Biden heeft in New York tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties beloofd de Amerikaanse bijdrage te verdubbelen. En tot slot hopen we dat een aantal operationele regels uit het Parijsakkoord nu dan eindelijk worden goedgekeurd; i.e. transparantie en eerlijk boekhouden om zo ook toezicht te kunnen houden op de mondiale voortgang.

Als je de geluiden om je heen hoort, voel je dat we de goede richting op gaan,  het gaat nu om het tempo. Zoals Frans Timmermans steeds betoogt: ‘Dit gaat niet over het redden van de planeet, want die heeft het miljarden jaren prima gedaan zonder de mensheid, en zal dat erna ook wel doen’. Dit gaat om de gezondheid, het welzijn, de veiligheid, en sterker nog, om de toekomst van de mensheid zelf. Onze race naar ‘net zero’ is een marathon, maar wel één die we nu in een sprint moeten afleggen.